De zin en onzin van het schoonmaken van de geslachtsorganen

Talloze websites en video's attenderen paardeneigenaren er op hoe belangrijk het is om de koker, penis en/of vulva of uier van paarden regelmatig schoon te maken. De eerste vraag die in je opkomt is dan waarschijnlijk hoe wilde paarden miljoenen jaren overleefd hebben zonder hulp van buitenaf? En wat is die zwarte smurrie, ook smegma genoemd, precies?

De functie van smegma

Smegma is een wasachtige substantie die als schoonmaakmiddel voor de koker door klieren geproduceerd wordt en op zijn weg naar de uitgang vuil, urine en huidschilfers meeneemt. Zeker bij paarden die veel buiten staan is dit proces normaal gesproken in balans en verloopt geheel natuurlijk, waarbij wij als buitenstaander waarschijnlijk meer kwaad dan goed kunnen doen.

Wat zegt de wetenschap?

Een studie van de Universiteit van Pennsylvania vond dat paarden waarvan de koker gereinigd werd meer bacteriën rond de koker dan de paarden die helemaal niet gereinigd werden (1). De meeste  bacteriën werden gevonden als er naast water reiniginsmiddel  gebruikt werd (zelfs als dit speciaal hiervoor geproduceerd was).
De auteurs concluderen dat smegma waarschijnlijk bescherming biedt en zelfs de zogenaamde „bonen“, ophopingen van smegma aan de basis van de urineleider, zouden eventueel beschermend kunnen werken en het verwijderen ervan irritatie veroorzaken.

Bij merries is er bij mijn weten geen onderzoek naar gedaan, maar waarschijnlijk is dit hetzelfde als bij ruinen en hengsten.

De uitzondering bevestigt de regel: dekhengsten

Uitzonderingen zijn natuurlijk dekhengsten die natuurlijk dekken, en paarden met wondjes, tumoren of ander letsel. In zulke gevallen moet natuurlijk sowieso een dierenarts langskomen, die dan kan aangeven hoe het schoonhouden het beste kan gebeuren. Maar voor gezonde paarden is het waarschijnlijk toch het beste om de geslachtsorganen met rust te laten, omdat evolutie voor een prima systeem gezorgd heeft. Twijfel je omdat je ruin of hengst erg veel smegma produceert of zelfs last ervan lijkt te hebben, bijvoorbeeld door vaak uitschachten of zelfs sproeiend plassen? Dan is het verstandig om de koker en penis toch eens onder de loep te nemen, desnoods met een sedatie van je dierenarts. Gebruik voor het reinigen dan het liefst alleen lauwwarm water en geen reiniginsmiddelen. Mocht het smegma na het reinigen juist versneld terug komen of zelfs meer worden, kan dat een teken zijn dat de reiniging voor irritatie heeft gezorgd en kun je het waarschijnlijk beter achterwege laten.

Als eigenaars van in de loop der jaren heel wat ruinen, hengsten en merries (onze oudste ruin is ruim 50 geworden...) kunnen we je echter wel zeggen dat wij nog nooit geslachstdelen hebben gereinigd en onze paarden hier nog nooit problemen door gekregen hebben. Maar nogmaals, jij bent de expert voor jouw paard, en desnoods is het verstandig om je dierenarts om raad te vragen.

 Idhuna Barelds
Ethologe/biologe 
12/2/2026

 
Bronnen:

1)    https://listenhorse.s3.amazonaws.com/Sheath-cleaning-bacterial-growth.pdf